{"id":4365,"date":"2025-01-31T10:32:13","date_gmt":"2025-01-31T09:32:13","guid":{"rendered":"https:\/\/adele-sansone.com\/wordpress\/?p=4365"},"modified":"2026-05-01T16:30:57","modified_gmt":"2026-05-01T14:30:57","slug":"garten-wollbiene","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/adele-sansone.com\/wordpress\/2025\/01\/31\/garten-wollbiene\/","title":{"rendered":"Garten-Wollbiene"},"content":{"rendered":"<div class=\"wp-block-image\">\n<figure class=\"aligncenter size-medium\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"283\" height=\"300\" src=\"https:\/\/adele-sansone.com\/wordpress\/wp-content\/uploads\/2025\/01\/DSC00071-Wollbiene-Kopie-283x300.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-4366\" srcset=\"https:\/\/adele-sansone.com\/wordpress\/wp-content\/uploads\/2025\/01\/DSC00071-Wollbiene-Kopie-283x300.jpg 283w, https:\/\/adele-sansone.com\/wordpress\/wp-content\/uploads\/2025\/01\/DSC00071-Wollbiene-Kopie-966x1024.jpg 966w, https:\/\/adele-sansone.com\/wordpress\/wp-content\/uploads\/2025\/01\/DSC00071-Wollbiene-Kopie-768x814.jpg 768w, https:\/\/adele-sansone.com\/wordpress\/wp-content\/uploads\/2025\/01\/DSC00071-Wollbiene-Kopie-1449x1536.jpg 1449w, https:\/\/adele-sansone.com\/wordpress\/wp-content\/uploads\/2025\/01\/DSC00071-Wollbiene-Kopie-1932x2048.jpg 1932w, https:\/\/adele-sansone.com\/wordpress\/wp-content\/uploads\/2025\/01\/DSC00071-Wollbiene-Kopie-640x678.jpg 640w, https:\/\/adele-sansone.com\/wordpress\/wp-content\/uploads\/2025\/01\/DSC00071-Wollbiene-Kopie.jpg 1934w\" sizes=\"auto, (max-width: 283px) 100vw, 283px\" \/><\/figure>\n<\/div>\n\n\n<p><em>Anthidium manicatum<\/em>, <strong>Garten-Wollbiene<\/strong> oder auch <strong>Gro\u00dfe Wollbiene <\/strong>genannt, ein kleines Portr\u00e4t.<\/p>\n\n\n\n<!--more-->\n\n\n\n<p>Aufgefallen ist mir diese Biene im letzten Sommer durch ihr Gehabe. Ein auff\u00e4lliges Insekt, in meinen Augen eher eine Schwebfliege, jedenfalls ein wespen- oder schwebfliegen\u00e4hnliches Etwas, patroullierte unentwegt an dem soeben aufgebl\u00fchten Ziest (<em>Stachys).<\/em> Flitzte pfeilschnell, verharrte schwebend in der Luft (<em>deshalb dachte ich an eine Art Schwebfliege<\/em>) und zischte dann schon wieder wie auf einem Kontrollflug rund um die Pflanze. Mit dem Fotoapparat nur durch Serieneinstellung mal halbwegs scharf zu erwischen. <\/p>\n\n\n\n<p>Sein Gehabe erinnerte mich frappierend an die M\u00e4nnchen der Fr\u00fchlingspelzbienen, <em>Anthophora plumipes, <\/em>der an den Schl\u00fcsselblumenpl\u00e4tzen bei uns im Garten immer seine Suchfl\u00fcge nach Weibchen startet. <\/p>\n\n\n\n<p>Ich sollte mich nicht gro\u00df irren, denn die <strong>Gro\u00dfe Wollbiene<\/strong>, das hei\u00dft das M\u00e4nnchen dabei, macht es n\u00e4mlich wirklich genau gleich. Kontrollfl\u00fcge auf der Suche nach willigen Wollbienendamen, andere Insekten tatkr\u00e4ftig vertreiben und ja nichts verpassen; Fachbegriff daf\u00fcr: <strong>ausgepr\u00e4gtes Territorialverhalten<\/strong>.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-gallery has-nested-images columns-default is-cropped wp-block-gallery-1 is-layout-flex wp-block-gallery-is-layout-flex\">\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"1010\" height=\"1024\" data-id=\"4372\" src=\"https:\/\/adele-sansone.com\/wordpress\/wp-content\/uploads\/2025\/01\/DSC00075-Wollbiene-am-Stachys-Ziest-1010x1024.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-4372\" srcset=\"https:\/\/adele-sansone.com\/wordpress\/wp-content\/uploads\/2025\/01\/DSC00075-Wollbiene-am-Stachys-Ziest-1010x1024.jpg 1010w, https:\/\/adele-sansone.com\/wordpress\/wp-content\/uploads\/2025\/01\/DSC00075-Wollbiene-am-Stachys-Ziest-296x300.jpg 296w, https:\/\/adele-sansone.com\/wordpress\/wp-content\/uploads\/2025\/01\/DSC00075-Wollbiene-am-Stachys-Ziest-768x779.jpg 768w, https:\/\/adele-sansone.com\/wordpress\/wp-content\/uploads\/2025\/01\/DSC00075-Wollbiene-am-Stachys-Ziest-1515x1536.jpg 1515w, https:\/\/adele-sansone.com\/wordpress\/wp-content\/uploads\/2025\/01\/DSC00075-Wollbiene-am-Stachys-Ziest-2020x2048.jpg 2020w, https:\/\/adele-sansone.com\/wordpress\/wp-content\/uploads\/2025\/01\/DSC00075-Wollbiene-am-Stachys-Ziest-640x649.jpg 640w\" sizes=\"auto, (max-width: 1010px) 100vw, 1010px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"961\" height=\"1024\" data-id=\"4375\" src=\"https:\/\/adele-sansone.com\/wordpress\/wp-content\/uploads\/2025\/01\/DSC00040-Anthidium-manicatum-Kopie-961x1024.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-4375\" srcset=\"https:\/\/adele-sansone.com\/wordpress\/wp-content\/uploads\/2025\/01\/DSC00040-Anthidium-manicatum-Kopie-961x1024.jpg 961w, https:\/\/adele-sansone.com\/wordpress\/wp-content\/uploads\/2025\/01\/DSC00040-Anthidium-manicatum-Kopie-282x300.jpg 282w, https:\/\/adele-sansone.com\/wordpress\/wp-content\/uploads\/2025\/01\/DSC00040-Anthidium-manicatum-Kopie-768x818.jpg 768w, https:\/\/adele-sansone.com\/wordpress\/wp-content\/uploads\/2025\/01\/DSC00040-Anthidium-manicatum-Kopie-1442x1536.jpg 1442w, https:\/\/adele-sansone.com\/wordpress\/wp-content\/uploads\/2025\/01\/DSC00040-Anthidium-manicatum-Kopie-640x682.jpg 640w, https:\/\/adele-sansone.com\/wordpress\/wp-content\/uploads\/2025\/01\/DSC00040-Anthidium-manicatum-Kopie.jpg 1695w\" sizes=\"auto, (max-width: 961px) 100vw, 961px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"1024\" height=\"791\" data-id=\"4374\" src=\"https:\/\/adele-sansone.com\/wordpress\/wp-content\/uploads\/2025\/01\/DSC00080-Wollbiene-1024x791.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-4374\" srcset=\"https:\/\/adele-sansone.com\/wordpress\/wp-content\/uploads\/2025\/01\/DSC00080-Wollbiene-1024x791.jpg 1024w, https:\/\/adele-sansone.com\/wordpress\/wp-content\/uploads\/2025\/01\/DSC00080-Wollbiene-300x232.jpg 300w, https:\/\/adele-sansone.com\/wordpress\/wp-content\/uploads\/2025\/01\/DSC00080-Wollbiene-768x593.jpg 768w, https:\/\/adele-sansone.com\/wordpress\/wp-content\/uploads\/2025\/01\/DSC00080-Wollbiene-1536x1186.jpg 1536w, https:\/\/adele-sansone.com\/wordpress\/wp-content\/uploads\/2025\/01\/DSC00080-Wollbiene-640x494.jpg 640w, https:\/\/adele-sansone.com\/wordpress\/wp-content\/uploads\/2025\/01\/DSC00080-Wollbiene-389x300.jpg 389w, https:\/\/adele-sansone.com\/wordpress\/wp-content\/uploads\/2025\/01\/DSC00080-Wollbiene.jpg 1848w\" sizes=\"auto, (max-width: 1024px) 100vw, 1024px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"1024\" height=\"576\" data-id=\"4373\" src=\"https:\/\/adele-sansone.com\/wordpress\/wp-content\/uploads\/2025\/01\/DSC00071-Wollbiene-1-1024x576.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-4373\" srcset=\"https:\/\/adele-sansone.com\/wordpress\/wp-content\/uploads\/2025\/01\/DSC00071-Wollbiene-1-1024x576.jpg 1024w, https:\/\/adele-sansone.com\/wordpress\/wp-content\/uploads\/2025\/01\/DSC00071-Wollbiene-1-300x169.jpg 300w, https:\/\/adele-sansone.com\/wordpress\/wp-content\/uploads\/2025\/01\/DSC00071-Wollbiene-1-768x432.jpg 768w, https:\/\/adele-sansone.com\/wordpress\/wp-content\/uploads\/2025\/01\/DSC00071-Wollbiene-1-1536x864.jpg 1536w, https:\/\/adele-sansone.com\/wordpress\/wp-content\/uploads\/2025\/01\/DSC00071-Wollbiene-1-2048x1152.jpg 2048w, https:\/\/adele-sansone.com\/wordpress\/wp-content\/uploads\/2025\/01\/DSC00071-Wollbiene-1-640x360.jpg 640w, https:\/\/adele-sansone.com\/wordpress\/wp-content\/uploads\/2025\/01\/DSC00071-Wollbiene-1-533x300.jpg 533w\" sizes=\"auto, (max-width: 1024px) 100vw, 1024px\" \/><\/figure>\n<\/figure>\n\n\n\n<p>Nun zu den Fakten: die<strong> Garten Wollbiene<\/strong>, <em>Anthidium manicatum<\/em>, auch <strong>Gro\u00dfe Wollbiene<\/strong> genannt, fliegt von Juni bis September. Sie ist relativ gro\u00df, 11-18mm lang, Haarpolster sind an den Vorder- und Hinterbeinen und hat eine markante gelb-schwarze Zeichnung. Sie geh\u00f6rt in die Familie Anthidium, die Harz- und Wollbienen, und typisch ist, dass die Weibchen zur Ausstattung der Brutzellen, Pflanzenwolle als Nist- und Baumaterial sammeln, welche sie von den Pflanzenstielen oder Bl\u00e4ttern schaben. So fliegen sie dann mit einem P\u00f6lsterchen, \u00e4hnlich einem Mini-Wattebausch, zu ihren Nistpl\u00e4tzen. Die Wollbienen sind Bauchsammlerbienen, zu den <em>Bauchsammlerbienen<\/em> geh\u00f6ren neben ihnen auch noch die Mauerbienen auch die Blattschneiderbienen, M\u00f6rtelbienen und Harzbienen.<\/p>\n\n\n\n<p>Eine Besonderheit bei der Wollbiene, das M\u00e4nnchen hat f\u00fcnf Dornen am Hinterleib, das Weibchen ist kleiner, mit gelber Bauchb\u00fcrste. Nicht ohne Grund wurde die Garten-Wollbiene (Anthidium manicatum) zur Wildbiene des Jahres 2014 gew\u00e4hlt, denn diese faszinierende Wildbienenart hat viele Besonderheiten.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"1024\" height=\"750\" src=\"https:\/\/adele-sansone.com\/wordpress\/wp-content\/uploads\/2025\/01\/20250131_085440-Abb.-Wilde-Bienen-1024x750.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-4368\" srcset=\"https:\/\/adele-sansone.com\/wordpress\/wp-content\/uploads\/2025\/01\/20250131_085440-Abb.-Wilde-Bienen-1024x750.jpg 1024w, https:\/\/adele-sansone.com\/wordpress\/wp-content\/uploads\/2025\/01\/20250131_085440-Abb.-Wilde-Bienen-300x220.jpg 300w, https:\/\/adele-sansone.com\/wordpress\/wp-content\/uploads\/2025\/01\/20250131_085440-Abb.-Wilde-Bienen-768x563.jpg 768w, https:\/\/adele-sansone.com\/wordpress\/wp-content\/uploads\/2025\/01\/20250131_085440-Abb.-Wilde-Bienen-1536x1125.jpg 1536w, https:\/\/adele-sansone.com\/wordpress\/wp-content\/uploads\/2025\/01\/20250131_085440-Abb.-Wilde-Bienen-2048x1500.jpg 2048w, https:\/\/adele-sansone.com\/wordpress\/wp-content\/uploads\/2025\/01\/20250131_085440-Abb.-Wilde-Bienen-640x469.jpg 640w, https:\/\/adele-sansone.com\/wordpress\/wp-content\/uploads\/2025\/01\/20250131_085440-Abb.-Wilde-Bienen-410x300.jpg 410w\" sizes=\"auto, (max-width: 1024px) 100vw, 1024px\" \/><figcaption class=\"wp-element-caption\">Abbildung aus dem Fachbuch &#8222;Wilde Bienen&#8220; , Heinz Wiesbauer<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n<p>Nicht nur der K\u00f6rper ist schwarz-gelb gezeichnet, auch eine markante gelbe Kopfzeichnung ist gegeben und wenn das M\u00e4nnchen mit dieser gelben Maske grimmig frontal auf einen zufliegt; also ich h\u00e4tte als &#8222;Nicht-Wollbiene&#8220; schon Schiss! Es gibt nur eine Generation pro Jahr.<\/p>\n\n\n\n<p>Die Weibchen bauen die mit Pflanzenfasern ausgepolsterten Brutzellen in Hohlr\u00e4ume wie Mauerritzen, Altholzritzen, L\u00f6cher. Trachtpflanzen, also Futterpflanzen f\u00fcr die Wollbiene sind vor allem Lippenbl\u00fctler, aber auch Schmetterlingsbl\u00fctler und Rachenbl\u00fctler. Bei uns ist es eben vor allem der bl\u00fchende Ziest, der hei\u00df begehrt ist. Zum Nestbau sind besonders beliebt Woll-Ziest und Deutscher Ziest, Strohblumen, Muskatellersalbei, Wolliger und Roter Fingerhut, aber auch andere wollige Pflanzen, bei mir ist es auch noch die Vexiernelke, die beliebt ist als Faserlieferant.<br>Das Baumaterial wird mit den Beinen festgehalten und im Flug wie ein kleiner Wattebausch zum Nistplatz transportiert. Der Nachwuchs wird also sprichw\u00f6rtlich \u201eauf Wolle gebettet\u201c. In die mit Pflanzenfasern ausgekleideten Brutzellen legen sie ein Ei und zus\u00e4tzlich Pollenk\u00fcgelchen und Nektar. Mit dem Kopf voran schiebt die Biene die Nahrung hinein, dann dreht sie au\u00dfen um, Hinterleib voran und dr\u00fcckt mit dem Po die R\u00e4nder der Zelle zusammen und verschlie\u00dft sie. H\u00e4ufig bauen sie mehrere Zellen nebeneinander. Nester werden stets mit Pflanzenmaterial und Steinst\u00fcckchen verschlossen und quasi unsichtbar gemacht. \u00dcber den Winter und Fr\u00fchling entwickeln sich die Larven und Puppen bis im fr\u00fchen Sommer die neue Generation an Jungbienen schl\u00fcpft. In ihrem Fall sind es aber zuerst die Weibchen und erst dann die m\u00e4nnlichen Wollbienen (normalerweise umgekehrt, <a href=\"https:\/\/pagewizz.com\/mauerbienen-die-fruhen-wildbienen-38584\/\">siehe Mauerbienen<\/a>)<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"1024\" height=\"577\" src=\"https:\/\/adele-sansone.com\/wordpress\/wp-content\/uploads\/2025\/01\/DSC06368-Vexiernelken-i-Beet-1024x577.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-4377\" srcset=\"https:\/\/adele-sansone.com\/wordpress\/wp-content\/uploads\/2025\/01\/DSC06368-Vexiernelken-i-Beet-1024x577.jpg 1024w, https:\/\/adele-sansone.com\/wordpress\/wp-content\/uploads\/2025\/01\/DSC06368-Vexiernelken-i-Beet-300x169.jpg 300w, https:\/\/adele-sansone.com\/wordpress\/wp-content\/uploads\/2025\/01\/DSC06368-Vexiernelken-i-Beet-768x433.jpg 768w, https:\/\/adele-sansone.com\/wordpress\/wp-content\/uploads\/2025\/01\/DSC06368-Vexiernelken-i-Beet-1536x866.jpg 1536w, https:\/\/adele-sansone.com\/wordpress\/wp-content\/uploads\/2025\/01\/DSC06368-Vexiernelken-i-Beet-2048x1154.jpg 2048w, https:\/\/adele-sansone.com\/wordpress\/wp-content\/uploads\/2025\/01\/DSC06368-Vexiernelken-i-Beet-640x361.jpg 640w, https:\/\/adele-sansone.com\/wordpress\/wp-content\/uploads\/2025\/01\/DSC06368-Vexiernelken-i-Beet-532x300.jpg 532w\" sizes=\"auto, (max-width: 1024px) 100vw, 1024px\" \/><figcaption class=\"wp-element-caption\">Vexiernelken satt <\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n<p>Wer Gl\u00fcck hat, kann die Gro\u00dfe Wollbiene sogar beim Schlafen antreffen, wenn man zeitig am Morgen durch den Garten streift und Ausschau h\u00e4lt; wobei sie sich mit den Mandibeln an Pflanzenteilen festbei\u00dfen und einfach h\u00e4ngen lassen. <\/p>\n\n\n\n<p><strong>Noch mehr an Wildbienen oder anderen tollen Insekten im eigenen Garten:<\/strong><\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li><a href=\"https:\/\/pagewizz.com\/mauerbienen-die-fruhen-wildbienen-38584\/\">Mauerbienen<\/a><\/li>\n\n\n\n<li><a href=\"https:\/\/pagewizz.com\/mistbiene-schlammbiene-besser-als-ihr-name-klingt-38780\/\">Mistbiene<\/a><\/li>\n\n\n\n<li><a href=\"https:\/\/pagewizz.com\/wildbienen-in-der-stadt-buchbesprechung-39022\/\">Wildbienen in der Stadt<\/a><\/li>\n\n\n\n<li><a href=\"https:\/\/pagewizz.com\/ein-gartenparadies-fur-bienen-und-hummeln-37669\/\">Gartenparadies f\u00fcr Bienen und Hummeln<\/a><\/li>\n\n\n\n<li><a href=\"https:\/\/pagewizz.com\/die-schwebfliegen-stellen-sich-vor-37726\/\">Schwebfliegen<\/a><\/li>\n\n\n\n<li><a href=\"https:\/\/pagewizz.com\/wollschweber-und-taubenschwanzchen-38636\/\">Wollschweber und Taubenschw\u00e4nzchen<\/a><\/li>\n\n\n\n<li><a href=\"https:\/\/adele-sansone.com\/wordpress\/2019\/07\/14\/knautien-sandbiene\/\">Knautien-Sandbiene<\/a><\/li>\n\n\n\n<li><\/li>\n<\/ul>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Anthidium manicatum, Garten-Wollbiene oder auch Gro\u00dfe Wollbiene genannt, ein kleines Portr\u00e4t.<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":4366,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":true,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"types\/post":[49,38,307],"post_format":[],"class_list":["post-4365","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-allgemein","tag-naturgarten","tag-wildbienen","tag-ziest"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/adele-sansone.com\/wordpress\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4365","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/adele-sansone.com\/wordpress\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/adele-sansone.com\/wordpress\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/adele-sansone.com\/wordpress\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/adele-sansone.com\/wordpress\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=4365"}],"version-history":[{"count":5,"href":"https:\/\/adele-sansone.com\/wordpress\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4365\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":4378,"href":"https:\/\/adele-sansone.com\/wordpress\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4365\/revisions\/4378"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/adele-sansone.com\/wordpress\/wp-json\/wp\/v2\/media\/4366"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/adele-sansone.com\/wordpress\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=4365"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/adele-sansone.com\/wordpress\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=4365"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/adele-sansone.com\/wordpress\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post?post=4365"},{"taxonomy":"post_format","embeddable":true,"href":"https:\/\/adele-sansone.com\/wordpress\/wp-json\/wp\/v2\/post_format?post=4365"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}